डॉ. आंबेडकरांवर भाजपचे बेगडी प्रेम

अनेक धर्म, पंथ, असंख्य जाती-पोटजाती असलेल्या या देशात विविधतेत एकात्मता साधण्याचा यशस्वी प्रयत्न काँग्रेसने केला. डॉ. आंबेडकरांनी सर्वधर्मसमभावाच्या विचाराचे अधिष्ठान ज्या भारतीय राज्यघटनेला दिले आहे, त्याच घटनेचे संपूर्ण पुनर्विलोकन करून घटनेचा ढाचा बदलण्याचा डाव भाजपने टाकला होता.

लोकसभा निवडणुकीच्या प्रचाराचा जोर जसजसा वाढू लागला, तसतसा आरोप-प्रत्यारोपांचा ताळतंत्रही सुटू लागला आहे. भारतीय जनता पक्षाचे पंतप्रधानपदाचे उमेदवार लालकृष्ण अडवाणी यांनी तर कमाल केली आहे. संपूर्ण देश आश्चर्याने थक्क होईल, अशी विधाने त्यांनी केली आणि ती त्यांच्यावरच बूमरँग होऊन त्यांना नामुष्की पत्करावी लागली. काँग्रेस पक्षाविरुद्ध ‘दहशतवाद’ हा मुद्दा करून त्यांनी स्वत:चे हसे करून घेतले त्याचबरोबर‘काँग्रेसने डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांवर अन्याय केला’ असे हास्यास्पद विधान केले. याचा काँग्रेसने असा रोखठोक प्रतिवाद केला की, भाजपला अक्षरश: बॅकफूटवर जाणे भाग पडले. काँग्रेसने त्यांचे दोन्ही मुद्दे असे खोडून काढले की, भाजपच्या राष्ट्रीय नेत्यांचे अवसान गळाले. भाजपचा एकही नेता त्यांची बाजू मांडण्यासाठी पुढे सरसावला नाही.

 

भाजपने मुंबई आणि देशात इतरत्र झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यांचा निवडणूक मुद्दा करण्याचे ठरविले; पण कंदहार विमान अपहरण प्रकरणी तत्कालीन भाजप सरकारने जी अक्षम्य चूक केली तसेच ते सत्तेत असताना अतिरेक्यांनी थेट संसदेवरच कसा हल्ला चढविला, या घटनांचा बिनतोड समाचार काँग्रेस पक्षाध्यक्ष सोनिया गांधी, पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंग, राहुल गांधी, पी. चिदंबरम या नेत्यांनी घेतला आणि भाजपवाल्यांना निरुत्तर करून टाकले. कंदहार विमान अपहरण प्रकरण झाले, तेव्हा खतरनाक दहशतवाद्यांची भाजप सरकारने सुटका केली. त्या अतिरेक्यांना सोडण्याचेच नव्हे, तर पैसे देण्याचेही मान्य करण्यात आले होते.

अतिरेक्यांसह पैशाच्या बॅगा घेऊन खुद्द परराष्ट्रमंत्री जसवंत सिंह तिकडे गेले होते. काँग्रेसवर दहशतवादाच्या मुद्दय़ावरून तोफ डागणाऱ्यांनीच अतिरेक्यांना सोय-या-पाहुण्यांप्रमाणे वागणूक दिली होती. त्यामुळे दहशतवादावर बोलण्याचा नैतिक अधिकार भाजपने गमावला आहे. ज्या अडवाणींनी व भाजपने दहशतवादाचा मुद्दा लावून धरण्याचा प्रयत्न केला, ते अडवाणी गृहमंत्री असताना, अतिरेक्यांनी संसदेपर्यंत पोहोचण्याची हिंमत केली होती, हे या देशातली जनता विसरलेली नाही. दहशतवादावरून काँग्रेसला कोंडीत पकडण्याचा भाजपचा हेतू सफल होऊ शकत नाही. खरे तर, दहशतवाद हा आंतरराष्ट्रीय प्रश्न असून, या प्रश्नाने जगभर उग्र स्वरूप धारण केले आहे. त्याचा एकत्रित मुकाबला करण्याची गरज असताना, आरोप-प्रत्यारोप करणेच मुळात चुकीचे आहे.

 

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या जयंतीचे निमित्त साधून अडवाणींनी त्यांच्या नावाचा निवडणुकीसाठी वापर करण्याचा प्रयत्न केला. पण तो त्यांच्या चांगलाच अंगलट आला आहे. निवडणूक प्रचारात आपल्या प्रतिस्पध्र्याला नामोहरम करण्यासाठी आरोप-प्रत्यारोप केले जातात, हल्ले-प्रतिहल्ले चढवले जातात, एकमेकांचे चारित्र्यहनन केले जाते; पण या दरम्यान नेतेच जर खोटारडेपणाची भाषा वापरत असतील, तर त्यांनाच त्याचा फटका बसतो. काँग्रेस असो की राष्ट्रवादी, या पक्षांनी धर्म व जातीयवाद्यांना दूर ठेवण्यासाठी भाजप-शिवसेना युतीवर सतत टीकास्त्र सोडले आहे.

छत्रपती शिवाजी महाराज, फुले, आंबेडकर, शाहू महाराज यांच्या विचारप्रणालीचा अवलंब करीत सर्वधर्मसमभावाचे धोरण या पक्षांनी अवलंबिले आहे. हिंदुत्वाची भूमिका घेऊन भारताला हिंदू राष्ट्र करण्याचे स्वप्न पाहणाऱ्या भाजप-शिवसेनेवर त्यांनी कडाडून हल्ला चढविला आहे. अशा हिंदुत्ववाद्यांना ऐन निवडणुकीच्या रणधुमाळीत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा उमाळा यावा यासारखी हास्यास्पद गोष्ट दुसरी नाही.

 

अनेक धर्म, पंथ, असंख्य जाती-पोटजाती असलेल्या या देशात विविधतेत एकात्मता साधण्याचा यशस्वी प्रयत्न काँग्रेसने केला. डॉ. आंबेडकरांनी सर्वधर्मसमभावाच्या विचाराचे अधिष्ठान ज्या भारतीय राज्यघटनेला दिले आहे, त्याच घटनेचे संपूर्ण पुनर्विलोकन करून घटनेचा ढाचा बदलण्याचा डाव ज्या भाजपने टाकला होता, तो काँग्रेस व अन्य धर्मनिरपेक्षतावादी पक्षांनी यशस्वी होऊ दिला नाही. ज्या हिंदुत्ववादी शक्तींनी डॉ. आंबेडकरांना कधी मानलेच नाही आणि त्यांच्या हिंदुत्ववादाला डॉ. आंबेडकरांनी कायम तीव्र विरोधच केला, त्या बाबासाहेबांचे नाव भाजपवाले आता निवडणुकीसाठी वापरत आहेत. ‘बाबासाहेब आंबेडकरांना घटना-समितीत स्थान मिळू नये, अशी योजना करून नेहरूंनी त्यांच्यावर अन्याय केला. त्यांना मंत्रिमंडळात घेण्यास नेहरू तयार नव्हते. महात्मा गांधीजींनी नेहरूंना सांगितले- त्यांना मंत्रिमंडळात घ्या, तेव्हा नेहरूंचा चेहरा काय झाला असेल, याची कल्पनाच केलेली बरी..’ असे वक्तव्य अडवाणींनी केले आहे. त्याची तीव्र प्रतिक्रिया उमटली.

 

भाजप आणि संघ परिवाराचे बाबासाहेबांबद्दल हे जे प्रेम ऊतू चालले आहे, ते न समजण्याइतके लोक दूधखुळे नाहीत, हे अडवाणी आणि संघपरिवाराला कदाचित माहीत नसावे आणि असले, तरी त्याकडे हेतूपुरस्सरपणे कानाडोळा केला जात असावा. भाजपच्या थिंक टँकचे सदस्य असलेल्या अरुण शौरी यांनी बाबासाहेबांविरुद्ध ‘वर्शिपिंग द फॉल्स गॉड’ हे पुस्तक लिहिले त्याचे बक्षीस म्हणून याच भाजपने शौरींना मंत्री केले होते, ही बाब या देशातली जनता विसरलेली नाही.

भाजपने शिवजयंती, म. फुले, डॉ. आंबेडकर यांची जयंती कधी साजरी केली नाही. संघाने तर रेशीमबागेतल्या मुख्यालयावर कधी तिरंगादेखील फडकवला नाही. या देशाचा झेंडा आणि घटना हिंदुत्ववाद्यांनी कधी मानलीच नाही. भारतीय घटनेतील तरतुदींनुसार होणा-या निवडणुका मात्र यांनी लढवल्या, त्याच आधारे ते सत्तेवर आले आणि सत्तेत येताच खायचे दात दाखवले, घटनाच बदलू म्हणाले. घटना बदलावी, असे त्यांना का वाटले? या देशात चातुर्वण्र्य आणि ब्राह्मण्यवाद आणून अडीच हजार वर्षापूर्वीचे आपले वर्चस्व पुन्हा प्रस्थापित करायचे आहे काय?

अडवाणींना महात्मा गांधींची महानता कळली आहे, बाबासाहेबांची महानता कळली आहे, काँग्रेसने बाबासाहेबांवर अन्याय केल्याची तीव्र जाणीव झाली आहे; पण शौरींनी लिहिलेले ‘..फॉल्स गॉड’ नाकारण्याची इच्छा मात्र झाली नाही. उलट त्यांचे मार्गदर्शन घेतले जात आहे. बाबासाहेबांवर काँग्रेसने अन्याय केला, असे त्यांना वाटते; पण अडवाणी आणि भाजपने केलेल्या अन्यायांची मोठी मालिकाच सर्वश्रुत आहे.

बाबासाहेबांचे नातू असलेल्या प्रकाश आंबेडकरांनी काँग्रेसच्या विरोधात उमेदवार उभे करून शिवसेना-भाजप निवडून येण्यासाठी कायम अप्रत्यक्ष मदत केली, त्या प्रकाश आंबेडकरांना यांनी साधे राज्यसभेवर पाठवले नाही, असे यांचे आंबेडकरांवरील बेगडी प्रेम लोकांना ठाऊक आहे. मागास जातींच्या उत्थानासाठी बाबासाहेबांनी राज्य घटनेत आरक्षणाची तरतूद केली, या आरक्षणाला उच्चवर्णीयांनी कायम विरोध केला. डॉ. आंबेडकरांनी घटनेच्या ३४० कलमान्वये मागास आयोग नेमण्याची तरतूद केली. त्यानुसार नेमलेल्या मंडल आयोगातील ओबीसींच्या आरक्षणाला विरोध करून याच अडवाणींनी देशभर आगडोंब उसळवला आणि राममंदिरासाठी रथयात्रा काढली, अयोध्येतील मशीद पाडली, देशात फुटीरतेची बिजे रोवली. बाबासाहेबांची जातीअंताची लढाई अशा लोकांना कधी समजणार नाही. ज्यांना दोन टक्केही बाबासाहेब समजले नाहीत, ते बाबासाहेबांवर अन्याय झाल्याच्या बाता करीत आहेत.

Read more...

बुडत्याचा पाय खोलात

लोकसभा निवडणुकीच्या प्रचारात एकीकडे रंग भरू लागलेला असताना, दुसरीकडे शिवसेना-भाजपमध्ये मात्र दरबारी राजकारण आणि बारभाईंचे कारस्थान रंगू लागले आहे. अशा राजकारणात सर्वसामान्य माणसाच्या नेत्यांना आणि कार्यकर्त्यांना स्थान नसते, पक्षाचा जनाधार तुटू लागतो. अशी शिवसेना-भाजप युतीची आज परिस्थिती असून, बुडत्याचा पाय खोलात जात असल्याने पक्षाचे लोकनेते व कार्यकर्ते अस्वस्थ झाले आहेत. या दोन्ही पक्षांमध्ये नेते व कार्यकर्त्यांची उपेक्षा केली जात असल्यामुळे ते सैरभैर झाले आहेत.

लोकसभा निवडणुकीच्या प्रचारात एकीकडे रंग भरू लागलेला असताना, दुसरीकडे शिवसेना-भाजपमध्ये मात्र दरबारी राजकारण आणि बारभाईंचे कारस्थान रंगू लागले आहे. अशा राजकारणात सर्वसामान्य माणसाच्या नेत्यांना आणि कार्यकर्त्यांना स्थान नसते, पक्षाचा जनाधार तुटू लागतो. अशी शिवसेना-भाजप युतीची आज परिस्थिती असून, बुडत्याचा पाय खोलात जात असल्याने पक्षाचे लोकनेते व कार्यकर्ते अस्वस्थ झाले आहेत. या दोन्ही पक्षांमध्ये नेते व कार्यकर्त्यांची उपेक्षा केली जात असल्यामुळे ते सैरभैर झाले आहेत.

 

कमळ चिखलात उगवते, पण फुलताना पाकळय़ांवर चिखल घेऊन उगवत नाही. प्रत्यक्ष कमळाचे असे हे सुस्वरूप. पण भाजपच्या कमळाचे रूप काही निराळेच रंग दाखवीत आहे! निवडणूक जसजशी जवळ येत चालली, तसतसे भाजपचे कमळ, पाकळय़ांवर चिखल घेऊनच उगवू लागले आहे. पाकळय़ांवरचा हा चिखल वेगवेगळय़ा प्रकारांचा असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे. मालेगाव प्रकरणी साध्वी प्रज्ञासिंग, पुरोहित आदींनी कमळाच्या पाकळय़ा बरबटून टाकल्या आहेत, वरुणने तर चिखलाचे शिंतोडे सर्वदूर उडवले आहेत. या प्रकारांनी दहशतवादाचा भगवा चेहरा अधिक प्रकर्षाने समोर आला आहे. भाजपचे ज्येष्ठ नेते माजी पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांचा चेहरा प्रफुल्लित कमळासारखा प्रसन्न असल्यामुळे त्यांचा चेहरा पाहून जेवढी मते भाजपला मिळणे शक्य होती, तेवढी मिळाली. यापुढील काळात तेवढी मते मिळू शकणार नाहीत आणि काही मित्र जोडले, तरी सत्ता मिळू शकत नाही, हे निर्विवाद सत्य आहे. पण अटलजींच्या कुटुंबवत्सल अस्सल चेहऱ्याच्या जागी लालकृष्ण अडवाणींचा ‘अट्टल’ चेहरा भाजपने जनतेसमोर केल्यामुळे तिथेच पूर्वीची मते अर्धी झाली आहेत. ‘अट्टल’ चेहरा पाहून मते मिळणार कशी? अट्टल हा शब्द व्यक्तीचे गुणविशेष दाखवणारा नाही, हे वेगळे सांगायला नको. अशा या पंतप्रधानपदाचे स्वप्न पाहणा-या म्होरक्याच्या नेतृत्वाखाली केंद्रात आणि राज्यात बारभाईंचे कारस्थान रंगले नाही तरच नवल.

 

पक्षाची तथाकथित साधनशूचिता बाजूला सारून जसवंतसिंग निवडणूक प्रचारात थेट पैसेच वाटताना रंगेहाथ पडकले गेले. दुसरीकडे सुषमा स्वराज एक बोलत आहेत, तर अरुण जेटलींचा आवाजच बंद होईल अशा घटना घडत आहेत. तिसरीकडे राजनाथसिंहांची मनमानी सुरूच आहे. केंद्रात अशी सुंदोपसुंदी सुरू असताना राज्यात मुंडे, गडकरी, तावडे ‘तीन तिघाडे काम बिघाडे’ अशी प्रदेश भाजपची अवस्था झाली आहे. गोपीनाथ मुंडेंना बाजूला सारून नितीन गडकरी आणि विनोद तावडे राज्यातला भाजप चालवू लागले आहेत. काँग्रेससह सर्व राजकीय पक्षांनी आपले उमेदवार जाहीर केले, पण भाजपच्या पाच जागांवरचा गुंता गडकरी-तावडे सोडवू शकले नाहीत. त्यामुळे कार्यकर्ते वाट सापडेल तिकडे धावत सुटले आहेत.

 

‘शिववडा’फेम शिवसेनेचे यापेक्षा वेगळे चाललेले नाही. उलट तिथल्या दरबारी राजकारणाची तटबंदी अधिक कडेकोट होऊ लागली आहे. ऐननिवडणुकीत शिवसेना कार्याध्यक्ष उद्धव ठाकरे ‘दरबारी कानडा’ आळवीत बसले आहेत. असा ‘दरबारी कानडा’ राग आळवीत बसणे म्हणजे रोम जळत असताना निरो फिडल वाजवीत असल्यासारखेच आहे. ‘दरबारी कानडा’ आळवीत असताना दोन-चार श्रोते असावे लागतात, तसे श्रोते मिलिंद नार्वेकर, नीलम गो-हे, विनायक राऊत आणि सुभाष देसाईंच्या रूपात उद्धव ठाकरेंना गवसले आहेत. माना डोलावणारे आणि कार्यकर्त्यांशी मनमानीपणे वागणारे हे कारस्थानी आणि त्यांच्याशी सल्लामसलत करून निर्णय घेणारे उद्धव ठकरे सर्वसामान्य शिवसैनिकांवर किती अन्याय करीत आहेत, कार्यकर्त्यांची कशी कुचंबणा होत आहे, हे आता लोकांना समजून चुकले आहे. शिवसैनिकांचे श्रद्धास्थान असलेल्या शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांना भेटण्याची मुभा कोणालाच मिळत नाही. मोठमोठे नेते त्यांच्या भेटीसाठी तिष्ठत राहिले, तरी त्यांची भेट होत नाही. बाळासाहेबांना दुरूनसुद्धा पाहू दिले जात नाही. नेत्यांची ही अवस्था, तर सामान्य शिवसैनिकांची काय कथा? सर्व जण उपेक्षेचे धनी होत चालले आहेत.

 

हे झाले त्या त्या पक्षाचे, पण शिवसेना-भाजप युतीमध्ये परिस्थिती वेगळी नाही. हे दोन पक्ष नावापुरतेचे एकमेकांचे ‘मित्र’ उरले आहेत. मित्र कसले? भाजपच्या महाराष्ट्रातल्या नव्हे; तर राष्ट्रीय नेत्यांनाही उद्धव ठाकरेंना भेटता येत नाही. मिलिंद नार्वेकर यांच्या बरोबरीने विलेपाल्र्याच्या विनायक राऊतांची भर पडली आहे. कार्याध्यक्षाला राजसिंहासनावर बसवून हे दोघे ‘मातोश्री’वरून राजशकट चालवीत आहेत. नीलम गो-हेंचे त्यांना उपदेशाचे डोस आणि सुभाष देसाई ‘होय बा’ असला प्रकार तिथे चालत आहे. शिवसेनेसाठी हाडाची काडे करणारे मनोहरपंत जोशी, दत्ताजी नलावडे, लीलाधर डाके यांच्यासारखे ज्येष्ठ त्यांच्या खिजगणतीतच नाहीत, तिथे मित्रपक्षाच्या नेत्यांना विचारतो कोण? उद्धव आणि भाजपच्या ज्येष्ठ नेत्यांमध्ये विस्तव जात नाही. निवडणुकीचे ढोल-ताशे मतदारसंघांमध्ये वाजू लागले आहेत. पण युतीच्या नेत्यांची तोंडे विरुद्ध दिशेला असल्याचेच दिसत आहे. विधानसभेत विरोधी पक्षनेते असलेल्या रामदास कामत यांचा तर वडाच करून टाकला आहे. पक्षाच्या कोणत्याही कामात त्यांना कोणी विचारत नाही.

आणखी एक मजेशीर प्रकार सर्वाना पाहावयास मिळत आहे. निवडणुकीच्या कुरुक्षेत्रावर कधी युद्ध न केलेले संजय सध्या ‘धृतराष्ट्रा’ला महाभारत सांगत आहेत. कर्ण आपलाच आहे, हे बिंबवण्याचा सतत प्रयत्न करीत आहेत. ‘संजय उवाच’ आले की, कर्ण कोण, हे आपोआपच समजेल. सगळी हयात ज्यांनी राजकारण-समाजकारणात घालवली, त्यांना जणू आपण चार युक्तीच्या गोष्टीच सांगत आहोत, असा त्यांचा आविर्भाव असतो. पण राज्यात निवडणुकीनंतर काँग्रेस-राष्ट्रवादी आघाडीची सरशी होईल, तेव्हा साहेबांनी आपल्यालाच कात्रजचा घाट दाखवला, असे पुटपुटत बसण्याशिवाय त्यांच्यासमोर दुसरा पर्याय उरणार नाही आणि ‘मातोश्री’ गडाचे दरवाजेही बंद झालेले असतील.

केवळ शिववडय़ाचे मिशन असून भागत नाही. राजकीय पक्षाला राज्याच्या आणि देशाच्या विकासाचे व्हिजन असावे लागते. ही विकासाची दृष्टी ‘मंदिर वही बनायेंगे’ यासारख्या भावना भडकवणाऱ्या घोषणांनी येणार नाही किंवा हिरव्या रंगाचा द्वेष करून मालेगावात बॉम्बस्फोट घडवल्याने तर अजिबात येणार नाही.

देशापुढील समस्या साध्वी, पुरोहित, वरुणचा कट्टर हिंदुत्वाचा पुरस्कार करून सुटणार नाहीत, याचे भान युतीच्या नेत्यांनी ठेवलेले नाही. आग रामेश्वरी, बंब सोमेश्वरी असा प्रकार आहे. संपूर्ण जग एका वेगळय़ा आर्थिक विवंचनेत असताना, हिंदुत्वाचा मुद्दा तीव्र करून पाकिस्तानच्या अतिरेकी मार्गाने जायचे, हे देशाला घातक आहे. या अतिरेकी शक्तींचा मतदारच बंदोबस्त करतील.

     

Read more...

'हीरो'ला झीरो करण्याचा डाव

अडवाणींनी मनाचा मोठेपणा सोडाच, अत्यंत कोतेपणाचे प्रदर्शन घडवले आहे. मुडेंसारख्या हीरोला झीरो करण्याचा प्रयत्न त्यांनी चालवला आहे.


भारतीय जनता पक्षाचे ‘इंडिया शायनिंग’ आणि ‘फिल गुड’चे नारे मागील लोकसभा निवडणुकीत चालू शकले नाहीत. सत्ता नसल्यामुळे पक्षात बेदिली माजू लागली. त्यात पक्षाचे नेतृत्व हेकेखोर, संकुचित मनोवृत्तीचे असेल तर अशा खुज्या नेतृत्वाचा त्या व्यक्तीला स्वत:ला फायदा होण्याऐजी नुकसानच अधिक होते आणि त्या पक्षालाही उतरती कळा लागते. असा अनुभव सध्या भाजप घेत आहे. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या चरणी आपली सेवा रुजू करून पंतप्रधानपदाचे स्वप्न पाहणा-या लालकृष्ण अडवाणींच्या भाजपमधील उरल्यासुरल्या लोकप्रियतेची चांगलीच घसरण सुरू झाली आहे. पंतप्रधानपदासाठी त्यांचे नाव निश्चित करण्यास पक्षांतर्गत प्रचंड विरोध होता, हे आता लपून राहिलेले नाही. नागपूरच्या रेशमी बागेत स्वत:बद्दलचे गुडविल निर्माण करण्यात त्यांनी जेवढा वेळ खर्ची घातला, तेवढा वेळ जर पक्ष सावरण्यात घातला असता, तर पंतप्रधानपदासाठी त्यांचे नाव लवकर पुढे आले असते. ज्या नेत्यांनी भाजपला बहुजन चेहरा दिला, त्या नेत्यांचे खच्चीकरण करण्याचा अडवाणींचा डाव त्यांच्याच अंगलट येण्याची अधिक शक्यता दिसू लागली आहे. पक्ष मतभेदाने पोखरला असून मित्रपक्षही बाजूला होऊ लागले आहेत. पंतप्रधान होणार कसे?


अडवाणींनी मनाचा मोठेपणा आणि उदारपणा सोडाच, पण अत्यंत कोतेपणाचे प्रदर्शन घडवले आहे. मुडेंसारख्या हीरोला झीरो करण्याचा प्रयत्न त्यांनी चालवला आहे. प्रमोद महाजन यांच्याबद्दल मनात जो आकस आहे. त्यामुळे गोपीनाथ मुंडेंचे खच्चीकरण केले आणि रेखा महाजन व पूनम महाजन यांना राजकारणात संधी देण्याचे टाळले. ह्यात नसलेल्या माणसाबद्दल वाईट बोलायचे नसते, अशी आपली संस्कृती सांगते असे नव्हे तर माणुसकीच्या दृष्टिकोनातूनही हे योग्य नाही. मेलेल्या माणसाबद्दल असलेल्या आकसातून त्यांच्या कुटुंबीयांना डावलणे हे क्षुद्र मनोवृत्तीचे द्योतक आहे. प्रमोद महाजनांनी भाजपसाठी काय केले, हे देशाला माहीत आहे. महाजन-मुंडे या दोघांनी भाजपच्या वाढीसाठी केलेली मेहनत लोक जाणून आहेत. महाजनांनी देशपातळीवर काम करायचे आणि मुंडेंनी महाराष्ट्रात, अशी वाटणीच त्यांनी करून घेतली होती. महाजन यांच्या निधनानंतर त्यांची जागा मुंडे घेतील, असे अंदाज राजकीय वर्तुळात वर्तवले जात होते; पण झाले भलतेच. मुंडेंमधील नेतृत्वगुणांना अधिक व्यापक वाव मिळण्याऐवजी त्यांचे पाय मागे खेचण्याचाच प्रकार सुरू झाला.  


महाजन गेल्यानंतर त्यांच्या पत्नी रेखा महाजन यांना राज्यसभेवर पाठवावे, ही मुंडेंची मागणी तात्काळ फेटाळण्यात आली. यावेळी पुनम महाजनला तिकीट नाकारण्यात आले. पुनमला तिकीट देऊन किरीट सोमय्यांना राज्यसभेवर पाठवता आले असते. संसदीय मंडळातील ११ पैकी ९ सदस्यांचा पाठिंबा असतानाही अडवाणींनी स्वत:च्या अधिकारात तिकीट नाकारले. मुंडेंना विश्वासात न घेताच मुंबई भाजप अध्यक्षांसहित पदाधिका-यांच्या नियुक्त्या होऊ लागल्या. मुंडेंच्या शिफारशी डावलण्याचा सपाटा महाराष्ट्र प्रदेश भाजपचे अध्यक्ष नितीन गडकरी यांनी चालवला. तेव्हा उद्विग्न झालेल्या मुंडेंनी सर्व पदांचे राजीनामे देऊन टाकले. पक्षात ‘लोकशाही राहिली नाही, अन्याय होत आहे,’ असा आरोपच मुंडेंनी केला होता. भाजपमध्ये लोकशाही होती, हा मुंडेंचा भ्रम असावा. कट्टरपंथीयांच्या पक्षात लोकशाही नसते. शिवसेनेत जशी एकाधिकारशाही आहे, तशीच भाजपमध्येदेखील आहे. शिवसेना बाळासाहेब ठाकरेंच्या इशा-यावर चालत होती. आता उद्धवच्या इशाऱ्यावर चालवली जात आहे. तसा भाजप नेहमीच संघाच्या इशाऱ्यावर चालत आला आहे. बाळासाहेब आपली भूमिका परखडपणे आणि उघडपणे बोलून दाखवतात. ‘हम करे सो कायदा’ असा त्यांचा आविर्भाव असतो. संघाचे तसे नाही. संघाच्या विश्व हिंदू परिषद, बजरंग दल अशा अनेक संघटना असून, त्यांच्यामार्फत संघाचे काम चालत आहे. दहा संघटनावाले दहा तोंडांनी बोलून सामाजिक, सांस्कृतिक वातावरण खराब करण्याचे काम करीत आहेत. भावनिक मुद्दयांवर लोकांची दिशाभूल करण्याचे काम करीत आहेत.


मुंडे स्वत: हाडाचे कार्यकर्ते आहेत. संघ-भाजपच्या विघातक प्रवृत्तीकडे दुर्लक्ष करून विधायक कामावर लक्ष केंद्रित करणारे नेते आहेत. ते भाजपमधले काँग्रेसी आहेत, असे त्यांच्याबद्दल विनोदाने बोलले जाते; पण ते भाजपचे निष्ठावंत सेवक आहेत. आपल्या राजकीय स्वार्थासाठी ते दुस-या पक्षात चालले जातील, याची सुतराम शक्यता दिसत नाही. महाजनांच्या दोस्तीमुळे ते भाजपमध्ये गेले आणि संकुचित जातीयवादी पक्ष असूनही तो वाढवण्याचा त्यांनी प्रामाणिकपणे प्रयत्न केला. स्वत: ओबीसी वंजारी समाजाचे असून इतर ओबीसींना तर त्यांनी जवळ केलेच; पण अनुसूचित जाती-जमाती, दलित मुस्लिमांनाही भाजपजवळ आणण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. वरण-भाताबरोबर तोंडी लावायला लोणचे ठेवतात, तसे संघ-भाजपने उत्तमराव पाटील, महादेव शिवणकर, पांडुरंग फुंडकर, अण्णा डांगे, सूर्यभान वहाडणे यांच्यासारखे नेते जवळ केले होते; पण त्यांच्या नेतृत्वाला मर्यादा होत्या. मुंडे लोकनेते असल्यामुळे महाराष्ट्रभर त्यांचा संचार आहे. त्यांनी पक्षासाठी अथक मेहनत केली. विरोधी पक्षनेतेपदी असताना त्यांनी महाराष्ट्रात जनजागरणाचे मोठे काम केले. शरद पवारांसारख्या ताकदवान नेत्याला आणि महाराष्ट्राच्या तात्कालीन मुख्यमंत्र्यांना त्यांनी आव्हान दिले. युतीची सत्ता आणण्यात बाळासाहेब ठाकरेंचा जसा मोठा हात होता त्यात मुंडेचाही वाटा होता.


मुंडेंमध्ये संघटनकौशल्य, संसदपटुत्व, उत्कृष्ट वक्तृत्व आणि कर्तृत्व असे नेतृत्वासाठी आवश्यक असलेले सर्व गुण असूनही राष्ट्रीय राजकारणात त्यांना महत्त्व दिले गेले नाही आणि राज्यात शिवसेनेशी युती असल्यामुळे त्यांना नेहमीच दुय्यम भूमिकेत राहावे लागले आहे. खरे तर युतीच्या राजकारणात मुंडेंची आधीपासूनच कोंडी झाली आहे; पण जेव्हा जेव्हा मोठय़ा पदावर जाण्याची संधी मिळाली, त्या संधीचा त्यांनी विधायक कामांसाठी व पक्षवाढीसाठी उपयोग केला. पक्षाला बहुजन चेहरा देऊन पक्षवाढीसाठी अथक मेहनत करणा-या नेत्याचेच खच्चीकरण करण्याचा प्रयत्न जेव्हा अडवाणींनी सुरू केला, तेव्हा अडवाणींनाच लक्ष्य करून मुंडेंनी बंडाचा झेंडा उभारला. पण भाजपमध्ये नेतृत्वगुणांचे चीज होत नाही. आदर राखला जात नाही. भाजपअंतर्गत तसेच शिवसेनेच्या राजकारणाचा सतत सामना करावा लागत असतानाही त्यांनी अनेक सामाजिक आणि शैक्षणिक संस्था उभारल्या. सहकारी आणि खाजगी साखर कारखाने उभारले. ते चांगले चालवून दाखवले. पण महाजनांबद्दल मनात किंतु असल्यामुळे मुंडेंना त्रास द्यायचा, ही राजकारणातील पाताळयंत्रीपणाची हद्द म्हणावी लागेल. खरे तर अशा कर्तृत्ववान नेत्याला पवारांच्या रांगेत मराठी पंतप्रधान म्हणून संघाने आणि भाजपने पुढे करायला हवे होते; पण वेळ आलीच तर पवारांच्या ताटाखालचे मांजर होण्याची तयारी ठेवणारे भाजपवाले मुंडेंना हा बहुमान कसा देतील? पण मुंडे जनसामान्यांचे नेतृत्व आहे. त्यांचे पक्षात खच्चीकरण झाले म्हणून लोकांमध्ये होणार नाही. नेतृत्वाची दुसरी-तिसरी फळी निर्माण करण्याकरिता ते महाराष्ट्रभर फिरत राहतील आणि अडवाणींचा डाव फसवा ठरेल. अडवाणी जातील, पण मुंडे राहतील. 

Read more...